Napadi na suverenitet Republike Bosne i Hercegovine početkom 1992. godine ne mogu se posmatrati izolovano od šireg političkog i vojnog konteksta raspada bivše Jugoslavije, niti od dugotrajnog kontinuiteta osporavanja državnosti BiH. Ideje o prekrajanju granica i podjeli zemlje, koje se periodično pojavljuju u političkom i javnom prostoru susjednih država, često su bile uvod u konkretnu političku ili vojnu akciju. U tom smislu, 1992. godina predstavlja kulminaciju takvih politika – trenutak kada je osporavanje suvereniteta Bosne i Hercegovine prešlo iz retorike u otvoreni oružani sukob.

Nakon međunarodnog priznanja Bosne i Hercegovine u aprilu 1992. godine, uslijedila je eskalacija nasilja koja je imala sve karakteristike organizovanog vojnog djelovanja protiv jedne suverene države. Posebno simbolični i često osporavani događaji jesu oni od 2. i 3. maja 1992. godine u Sarajevu, uključujući i incident u Dobrovoljačkoj ulici.

Snage tadašnje Teritorijalne odbrane BiH, policije i dobrovoljaca uspjele su 02.05.1992. spriječiti brzo zauzimanje grada od strane vojnih formacija SRJ koje su djelovale u koordinaciji sa paravojnim snagama SDS-a. Ovo je bio trenutak kada se spontana odbrana Republike BiH transformiše u organizovani otpor agresiji. Već narednog dana, 03.05.1992., dolazi do incidenta u Dobrovoljačkoj ulici, kada je kolona JNA napadnuta prilikom kršenja pravila dogovorenog povlačenja iz grada — događaj koji će ostati predmet političkih sporova do danas. Ovi događaji su decenijama predmet političkih i pravnih polemika, ali su određeni pravni procesi donijeli važne činjenice koje ih stavljaju u širi međunarodnopravni okvir.

Ključni moment desio se 2010. godine tokom postupka u Velikoj Britaniji u vezi sa zahtjevom Srbije za izručenje Ejupa Ganića, člana ratnog Predsjedništva BiH. U tom postupku, Ministarstvo pravde Srbije je, nastojeći osporiti argumente odbrane, eksplicitno navelo da je u vrijeme događaja u Sarajevu postojao međunarodni oružani sukob između Bosne i Hercegovine i Srbije. Ova formulacija predstavlja značajan zaokret u zvaničnoj poziciji Beograda, koji je ranije tvrdio da je rat u BiH bio isključivo unutrašnji, odnosno građanski sukob.

Pozivajući se na presudu Prosecutor v. Duško Tadić Međunarodnog krivičnog tribunala za bivšu Jugoslaviju iz 1999. godine, pravni tim Srbije je iznio pravni zaključak da su snage tzv. Vojske Republike Srpske bile pod "opštom kontrolom" Beograda. Ovaj koncept podrazumijeva ne samo logističku i finansijsku podršku, već i direktno učešće u planiranju i koordinaciji vojnih operacija. Time je eksplicitno potvrđeno da je Srbija bila aktivni učesnik u oružanom sukobu na teritoriji suverene i nezavisne Republike Bosne i Hercegovine.

Takvo priznanje ima ozbiljne implikacije u međunarodnom pravu. Ukoliko se sukob od strane obje zaraćene strane pravno kvalifikuje kao međunarodni, tada se na njega primjenjuju odredbe Ženevske konvencije iz 1949. godine, koje jasno definišu status zaraćenih strana i legitimne vojne ciljeve. Ženevske konvencije jasno definišu da se sukob između dviju ili više država dešava onda kada dođe do primjene oružane sile između oružanih snaga suverenih država, bez obzira na to je li rat službeno objavljen ili ne. Ova definicija odgovara i standardu iz Povelja Ujedinjenih nacija, posebno članu 2(4), koji zabranjuje upotrebu sile protiv teritorijalnog integriteta i političke nezavisnosti država, te članu 51, koji potvrđuje inherentno pravo na individualnu i kolektivnu samoodbranu u slučaju oružanog napada. U slučaju dešavanja od 02.05.1992., prema javno iznesenim stavovima obje države uključene u sukob, radilo se o međunarodnom oružanom sukobu, što je potvrđeno i kroz više presuda pred Haškim tribunalom za bivšu Jugoslaviju.

U tom kontekstu, jedinice bivše Jugoslovenske narodne armije, odnosno tada već Vojske Jugoslavije, koje su djelovale na teritoriji Republike Bosne i Hercegovine bez saglasnosti njenih legitimnih vlasti, mogu se posmatrati kao oružane snage strane države. Kao takve, one su bile legitimni vojni ciljevi u skladu sa pravilima međunarodnog humanitarnog prava koje se odnose na državu koja je izložena oružanom napadu. Dodatno, pravila o razlikovanju i proporcionalnosti, kao temeljni principi međunarodnog humanitarnog prava, zahtijevaju da se vojni ciljevi jasno razlikuju od civila i civilnih objekata, te da svaka upotreba sile bude proporcionalna vojnoj potrebi.

Svaki oružani incident koji je tada skrivila bilo koja od zaraćenih strana, u kojem su ljudski životi izgubljeni, predstavlja tragičan čin. No, tvrditi da je u građanskom ratu stradala kolona vojnika (što opet nije tačno) koja nije imala veze sa sukobom koji se odvijao, jeste zlonamjerna i pravno neutemeljena tvrdnja. Prema javno iznesenim stavovima obje države, pravne činjenice dodatno potvrđuju da se događaji iz maja 1992. godine ne mogu pojednostavljeno tumačiti kao izolovani incidenti ili jednostrani napadi, već kao dio šireg konteksta odbrane međunarodno priznate države od spoljne agresije. Time se i rasprave o karakteru sukoba u Sarajevu i općenito u BiH, koji je započet tih dana, moraju voditi unutar jasno definisanog pravnog okvira, koji priznaje postojanje međunarodnog oružanog sukoba, što su potvrdile obje zemlje i Haški tribunal.

U konačnici, pitanje suvereniteta Bosne i Hercegovine nije predmet pregovora u smislu njegove podjele, jer suverenitet predstavlja temeljni princip međunarodnog poretka. Događaji iz 1992. godine pokazuju koliko brzo političke ideje o podjeli mogu prerasti u oružani sukob, ali i koliko je važno osloniti se na međunarodno pravo i utvrđene činjenice kako bi se takvi procesi razumjeli i spriječili u budućnosti.