Šta spaja Srbiju sa hiljadama kilometara udaljenom Indonezijom? Iz te države je u protekle četiri godine nabavljeno više od četiri miliona tona uglja, za potrebe  Elektroprivrede Srbije (EPS).

A kupovina uglja iz indonežanskih rudnika je, pored ostalog, išla preko posredničke kineske firme, koja je pod kontrolom vlade u Pekingu.

Elektroprivreda Srbije je firmi "Shenhua (Shen Hua) International Trading", registrovanoj u Hong Kongu, platila približno 460 miliona eura za nabavku uglja iz Indonezije - pokazuju finansijski izvještaji koje je analizirao Radio Slobodna Evropa (RSE).

Geopolitika i ekonomija

Pad uvoza nafte u Kini: Neočekivani faktor koji prigušuje cijene energenata

Ovaj novac je toj firmi isplaćen između 2022. i 2025. godine. Ali, detalji posla ostaju nepoznati. Sa godišnjom proizvodnjom koja premašuje 800 miliona tona, Indonezija je jedan od najvećih proizvođača uglja u svijetu.

Najveći uvoznici indonežanskog uglja su ključne ekonomije Azije: Kina, Indija, Japan. A od 2022, u drastično manjim količinama u odnosu na azijske države, uvozi ga i Srbija - pokazuju finansijski izvještaji EPS-a, dostupni na sajtu Agencije za privredne registre.

I EPS i Ministarstvo rudarstva i energetike, koje je zaduženo za nadzor rada ove državne kompanije, u odgovoru za RSE ističu da se uvozni ugalj koristi za "unapređenje kvaliteta" domaćeg uglja, čiji kvalitet iz godine u godinu opada.

Iz Indonezije je EPS-u prošle godine stiglo nešto više od milion tona uglja, a skoro 700 hiljada tona uvezeno je iz zemalja "u okruženju", kako su opisane u finansijskim izvještajima Elektroprivrede. To su Bosna i Hercegovina, Rumunija, Grčka, Crna Gora.

Preko kojih je sve firmi ugalj iz susjedstva stigao do Srbije, EPS ne odgovara, niti su detalji tih poslova opisani u finansijskim izvještajima - od kupovine preko transporta. Ali, izvještaji od 2022. do 2025. godine pokazuju da je ugalj iz Indonezije stizao preko jednog kineskog partnera.

Bilateralni susret

Vučić s Xi Jinpingom u Pekingu: Odnos Srbije s Kinom ispred zahtjeva Brisela

Za nabavku je, tako, bila zadužena kompanija "Shenhua International Trading", registrovana u Hong Kongu. Njena osnovna djelatnost je, kako se navodi na sajtu firme, trgovina ugljem i drugim energentima na međunarodnom tržištu. Dio je korporativnog lanca pod kontrolom kineske vlade.

Od 2022, kad je nabavka iz Indonezije počela, pa do 2025. godine, variraju količine uvezenog uglja. Rekordna je bila 2023. godina, kada je uvezeni indonežanski ugalj plaćen više od 170 miliona eura. EPS-ovi izveštaji opisuju i kako uglju iz Indonezije na dugom putu do Srbije raste cijena.

Početna cijena energenta se, kako stoji u dokumentima, kretala između 30 i 50 eura po toni. Ali, dok stigne do Srbije skoči tri puta. Nakon troškova utovara i istovara, carine i komplikovanog transporta, cijena po toni kretala se između 100 i 150 eura.

Iako nastavlja nabavku uglja iz Indonezije, EPS za RSE kaže da "trenutno nema" ugovor sa kompanijom "Shenhua International Trading".

- EPS ima veoma uspješnu saradnju sa kompanijama iz svih dijelova svijeta, i jako dobru saradnju sa kompanijama iz Narodne Republike Kine - navode u odgovoru.

Elektroprivreda, međutim, ne odgovara sa kojim firmama sada sarađuje kako bi ugalj iz daleke Indonezije stigao u Srbiju i zašto je u proteklim godinama kao jednog od partnera za uvoz birala kinesku državnu firmu.

Zakon nalaže

Kinezi u Srbiji iskopali rekordnu količinu zlata i sve prodali jednom kupcu

- Politika i energetika su vrlo tijesno povezane u današnjem svijetu - ocijenjuje za RSE profesor beogradskog Tehnološko-metalurškog fakulteta u penziji Petar Đukić.

Poslovi Beograda i Pekinga u sektoru energetike dio su šire saradnje dvije države, koju njihovi lideri opisuju kao "čelično prijateljstvo".