Ministarstvo energetike Saudijske Arabije potpisalo je sa Ministarstvom energetike i prirodnih resursa Turske Memorandum o razumjevanju (MoR) koji otvara put za saudijske investicije u turski sektor obnovljivih izvora energije. Ovaj sporazum, formalizovan tokom posjete turskog predsednika Recepa Tayyipa Erdoğana Saudijskoj Arabiji u julu 2023. godine, predstavlja konkretan rezultat procesa normalizacije odnosa dvije države.

Dokument predviđa saradnju u oblastima proizvodnje električne energije iz vjetra i sunca, kao i u razvoju tehnologija zelenog vodonika. Iako finansijski okviri pojedinačnih projekata još uvek nisu javno objavljeni, zvaničnici obje strane su dogovor okarakterisali kao strateški.

Ovaj sporazum uslijedio je nakon perioda izrazito zategnutih političkih odnosa, čija je kulminacija bila nakon ubistva novinara Jamala Khashoggija u saudijskom konzulatu u Istanbulu u oktobru 2018. godine. Proces otopljavanja započeo je posjetom predsjednika Erdoğana Rijadu u aprilu 2022, nakon čega je uslijedila uzvratna posjeta saudijskog prestolonaslednika Mohammeda bin Salmana Ankari u junu iste godine. Energetski sporazum se tumači kao ekonomsko učvršćivanje obnovljenih diplomatskih veza.

Turski ciljevi: Energetska nezavisnost i status regionalnog čvorišta

Za Tursku, ovaj sporazum je u skladu sa dugoročnim strateškim ciljevima definisanim u Nacionalnom energetskom planu. Prema tom dokumentu, Ankara planira da do 2035. godine poveća svoje kapacitete za proizvodnju solarne energije na 52,9 GW i energije vjetra na 29,6 GW. Cilj je smanjenje zavisnosti od uvoza fosilnih goriva, prije svega prirodnog gasa iz Rusije, i pozicioniranje Turske kao ključnog energetskog čvorišta za Evropu.

Turski ministar energetike Alparslan Bayraktar je nakon potpisivanja izjavio da saradnja sa Saudijskom Arabijom "predstavlja važan korak ka diversifikaciji energetskih izvora i jačanju energetske sigurnosti". Prema podacima turskog regulatornog tijela za energetsko tržište (EPDK), udio obnovljivih izvora u ukupnoj instaliranoj snazi Turske već premašuje 50%, ali planovi zahtejvaju značajne strane investicije kako bi se zacrtani ciljevi ispunili.

Saudijska strategija: Diversifikacija izvan nafte kroz "Viziju 2030"

Sa strane Saudijske Arabije, investicija se uklapa u širi okvir strategije "Vizija 2030", koju je pokrenuo prestolonasljednik Mohammed bin Salman. Osnovni cilj ove strategije je smanjenje zavisnosti saudijske ekonomije od izvoza nafte kroz ulaganja u druge sektore, uključujući i globalni sektor obnovljive energije.

Princ Abdulaziz bin Salman, saudijski ministar energetike, izjavio je da Memorandum o razumjevanju "ima za cilj da podstakne investicije u sektoru obnovljive energije, energetskoj efikasnosti, vodoniku i električnim mrežama, te da promoviše razvoj lokalnih resursa obje zemlje". Saudijska kompanija ACWA Power, koja je delimično u vlasništvu državnog investicionog fonda, već je aktivna u regionu i posmatra se kao jedan od ključnih aktera u realizaciji budućih projekata u Turskoj.

Geopolitički kontekst: Ekonomska saradnja i bezbjednosna pitanja

Iako zvanična saopštenja obje strane naglašavaju isključivo ekonomsku i energetsku saradnju, analitičari ukazuju da jačanje ekonomskih veza služi i kao osnova za strateško partnerstvo u rješavanju regionalnih bezbjednosnih pitanja. U dokumentima koji su pratili posjetu turske delegacije pominje se i saradnja u odbrambenoj industriji.

Ovaj model partnerstva nije izolovan slučaj. Saudijska Arabija je, u okviru svoje strategije diversifikacije, već pokrenula ili finansirala velike projekte obnovljivih izvora energije u drugim zemljama Bliskog istoka i sjeverne Afrike, težeći da zadrži status ključnog energetskog igrača i u eri globalne energetske tranzicije. Sporazum sa Turskom, zbog njenog geografskog položaja i industrijskog kapaciteta, predstavlja jedan od najznačajnijih koraka u toj strategiji.