Nedavna izjava predsjednice Evropske komisije Ursule von der Leyen na godišnjici Die Zeita u Hamburgu: "Moramo upotpuniti evropski kontinent kako on ne bi pao pod ruski, turski ili kineski utjecaj. Moramo razmišljati šire i više geopolitički", bila je upečatljiva i to ne zbog onoga što je otvoreno rečeno, već zbog onoga što se naslućuje ispod površine.

Na prvi pogled, stavljanje Turske u istu kategoriju s Rusijom i Kinom može se protumačiti kao priznanje njene rastuće geopolitičke težine tokom posljednje dvije decenije. I to zaista jeste tako. Ali to nije ključno pitanje.

Pravo pitanje je sljedeće: kako Evropa opravdava ovakvo uokvirivanje države koja je i dalje zvanični kandidat za članstvo u Evropskoj uniji, služi kao temelj jugoistočnog krila NATO-a, te se čak očekuje da će biti domaćin komande Multinacionalnog korpusa?

Odgovor leži u evropskoj strateškoj psihologiji koja se stalno razvija.

Prvo, Evropa se bori s vlastitom unutrašnjom krhkošću. Povjerenje u SAD je narušeno, odnosi s Rusijom se približavaju tački pucanja, a konkurencija s Kinom se intenzivira. U takvom pejzažu, svaki sposoban akter na evropskoj periferiji više se ne smatra partnerom po automatizmu, već potencijalnim vektorom utjecaja, ako ne i rizikom. Turska se sve više posmatra kroz tu prizmu.

Drugo, značenje proširenja se suštinski promijenilo. Ono se više ne shvata kao normativni projekt vođen vrijednostima, već kao alat za geopolitičku konsolidaciju. Retorika o "zaokruživanju Evrope" se u suštini odnosi na osiguravanje i širenje sfera utjecaja. Međutim, Turska je najveći akter koji se ne uklapa uredno u taj dizajn, niti ga u potpunosti podržava.

Treće, i možda najvažnije, jeste transformacija Turske. Tokom protekle dvije decenije, Turska je prerasla okvire periferne produžene ruke Zapada. Postala je država koja definira sopstveni program, ostvaruje rezultate na terenu i spremna je preuzeti proračunate rizike. Ova promjena u Evropi ne izaziva toliko divljenje koliko izaziva oprez.

Zbog toga se izjava Von der Leyen ne smije tumačiti kao odbacivanje Turske. Naprotiv, to je implicitno priznanje. Turska više nije država koja se može ignorirati. Ipak, ona nije u potpunosti prihvaćena kao dio unutrašnje arhitekture Evrope. Upravo je ta dvosmislenost razlog zašto se spominje uz Rusiju i Kinu.

U konačnici, problem nije u tome šta Turska radi, već kako Evropa redefinira samu sebe. Unutar te redefinicije, Turska više nije samo zemlja kandidat. Postala je strateška jednačina koju Evropa još uvijek nije riješila, piše za Daily Sabah Hilal Kaplan.